Một người 32 tuổi đang freelance ở TP.HCM hỏi câu này: "Mình không có công ty đóng BHXH — già thì sao?" Câu trả lời ngắn: bạn có ba lựa chọn. Bài này giải thích từng cái, và giúp bạn chọn kết hợp phù hợp với tuổi, thu nhập và kế hoạch của mình.
Thay đổi lớn từ 2026
Luật BHXH 2024 có hiệu lực 01/07/2025 thay đổi cơ bản điều kiện hưởng lương hưu cho người đóng BHXH tự nguyện (Pháp Luật TP.HCM):
- Thời gian đóng tối thiểu giảm từ 20 năm xuống 15 năm.
- Tuổi nghỉ hưu 2026: nam 61 tuổi 6 tháng, nữ 56 tuổi 8 tháng (đang tăng dần đến 62 và 60 theo lộ trình).
Điều đó có ý nghĩa rất lớn với người bắt đầu muộn. Một bạn 47 tuổi hôm nay bắt đầu đóng, đến 62 tuổi đã có 15 năm đóng — đủ điều kiện lương hưu. Trước đây, họ phải chờ 67 tuổi mới đủ 20 năm.
Cách tính lương hưu hàng tháng
Lao động nữ
- Đóng đủ 15 năm = 45% mức bình quân thu nhập làm căn cứ đóng.
- Mỗi năm sau năm 15: +2%, tối đa 75% (đạt ở 30 năm đóng).
Lao động nam
- 15 năm = 40%.
- 20 năm = 45%.
- Từ năm 21 trở đi: +2%/năm, tối đa 75% (đạt ở 35 năm đóng).
Ví dụ cụ thể
Nữ freelancer, bắt đầu đóng 35 tuổi, mức thu nhập căn cứ 5 triệu/tháng:
- Đóng 30 năm (đến 65 tuổi) → lương hưu = 75% × 5 triệu = 3,75 triệu/tháng.
- Cộng BHYT miễn phí suốt đời (quyền lợi bổ sung khi hưởng lương hưu).
Nam freelancer, bắt đầu 42 tuổi, mức căn cứ 8 triệu/tháng:
- Đóng 20 năm (đến 62 tuổi) → lương hưu = 45% × 8 = 3,6 triệu/tháng.
- Có thể đóng tiếp đến 35 năm nếu làm việc tự do lâu hơn.
Lưu ý: mức này có được điều chỉnh theo lạm phát, nhưng thực tế 3–4 triệu/tháng ở tuổi 65 có thể chỉ đủ chi phí sinh hoạt cơ bản. Vì vậy, BHXH tự nguyện cần được xem là trụ cột 1 — không phải duy nhất.
Mức đóng 2026
Công thức: 22% × thu nhập căn cứ (trừ hỗ trợ nhà nước).
- Thấp nhất: 330.000 đồng/tháng (thu nhập căn cứ 1,5 triệu).
- Cao nhất: 10.296.000 đồng/tháng (thu nhập căn cứ ~47 triệu).
Hỗ trợ nhà nước: 20% cho đối tượng thông thường, 30% dân tộc thiểu số, 40% hộ cận nghèo, 50% hộ nghèo/xã đảo. Với người đô thị làm tự do thông thường — hỗ trợ 20% — mức thực tế đóng thấp nhất ~264.000 đồng/tháng.
Ba trụ cột hưu cho người tự do
Không nên dựa 100% vào một kênh. Mô hình 3 trụ cột ổn định:
Trụ cột 1 — BHXH tự nguyện (bắt buộc khuyến nghị)
Cung cấp lương hưu cơ bản + BHYT suốt đời. Đóng đều, càng sớm càng tốt. Với mức 264 nghìn – 1 triệu/tháng, đây là chi phí nhỏ cho sự an tâm cơ bản.
Trụ cột 2 — Quỹ hưu tự nguyện (Pension fund) / Quỹ tích lũy
Một số công ty quản lý quỹ VN có sản phẩm quỹ hưu tự nguyện:
- TCBS Quỹ hưu trí và các sản phẩm tương tự.
- VCB Fund / VinaCapital / Dragon Capital đều có sản phẩm quỹ tích lũy dài hạn.
- Đóng góp định kỳ (DCA) 1–5 triệu/tháng vào quỹ cổ phiếu hoặc cân bằng, giữ 20–30 năm.
Lợi suất bình quân quỹ cổ phiếu Việt Nam 10–17%/năm (5 năm gần nhất, chưa đảm bảo tương lai) → đóng 2 triệu/tháng trong 20 năm có thể tạo ~1,5 tỷ đồng (giả định lợi suất 10%/năm).
Trụ cột 3 — Tài sản tạo thu nhập thụ động
Bất động sản cho thuê, cổ tức, cổ phiếu trả cổ tức đều đặn. Đây là phần bổ sung, giúp bạn có dòng tiền linh hoạt ngoài lương hưu cố định.
Bảng quyết định theo tuổi bắt đầu
Dưới đây là gợi ý khi bắt đầu tại các độ tuổi khác nhau:
22–30 tuổi — "Còn thời gian dài"
- Đóng BHXH tự nguyện mức thấp nhất (264 nghìn/tháng) — khóa đủ 35–40 năm đóng đến tuổi hưu.
- DCA quỹ cổ phiếu 1–3 triệu/tháng — trụ cột 2 là phần chính.
- Chưa vội trụ cột 3.
30–40 tuổi — "Chạy nước rút"
- Đóng BHXH tự nguyện mức trung bình (500 nghìn – 1 triệu/tháng) — đảm bảo 20–25 năm đóng.
- DCA quỹ cân bằng 2–5 triệu/tháng — trụ cột 2 quan trọng.
- Bắt đầu nhìn tới trụ cột 3 (1 căn hộ nhỏ cho thuê, cổ phiếu cổ tức).
40–50 tuổi — "Cuối cùng bắt đầu"
- Đóng BHXH tự nguyện mức cao hơn (1–2 triệu/tháng) — tối đa hóa phần trăm lương hưu cho 15–20 năm đóng còn lại.
- DCA quỹ cân bằng/trái phiếu (không nhiều cổ phiếu thuần nữa — horizon ngắn). 3–7 triệu/tháng.
- Trụ cột 3: nếu đã có tài sản, chuyển sang kênh trả cổ tức.
Thủ tục đăng ký BHXH tự nguyện
- Ra UBND phường/xã hoặc phòng giao dịch BHXH gần nhất. Mang CCCD.
- Chọn mức thu nhập căn cứ (từ 1,5 triệu đến ~47 triệu). Có thể thay đổi 3 tháng/lần.
- Chọn phương thức đóng: hàng tháng / 3 tháng / 6 tháng / 12 tháng / 5 năm một lần.
- Nhận sổ BHXH, theo dõi qua app VssID.
Đóng bù truy tháng: nếu bạn đang nợ vài tháng, có thể đóng bù theo quy định — hỏi cán bộ BHXH.
Việc cần làm trong tháng này
- Tính tuổi bắt đầu của mình — còn bao nhiêu năm đến tuổi hưu.
- Quyết định mức đóng BHXH tự nguyện (tối thiểu 264k/tháng là điểm khởi đầu phổ biến).
- Đăng ký — không phức tạp, chỉ cần CCCD và một buổi sáng.
- Lên kế hoạch trụ cột 2 — chọn 1 quỹ mở phí thấp, DCA định kỳ.
- Ghi vào lịch: đánh giá lại kế hoạch mỗi năm (cuối tháng 12).
Nguồn tham khảo
- CafeF — Năm 2026, người lao động phải đóng BHXH tự nguyện bao nhiêu năm? — truy cập 2026-04-20. https://cafef.vn/nam-2026-nguoi-lao-dong-phai-dong-bhxh-tu-nguyen-bao-nhieu-nam-thi-duoc-huong-luong-huu-188260304100531121.chn
- Pháp Luật TP.HCM — Cách tính lương hưu đối với người tham gia BHXH tự nguyện từ năm 2026 — truy cập 2026-04-20. https://plo.vn/cach-tinh-luong-huu-doi-voi-nguoi-tham-gia-bhxh-tu-nguyen-tu-nam-2026-post891979.html
- Người Lao Động — BHXH TỰ NGUYỆN: Điểm tựa cho lao động tự do — truy cập 2026-04-20. https://nld.com.vn/bhxh-tu-nguyen-diem-tua-cho-lao-dong-tu-do-19626041720403854.htm
- Người Lao Động — Từ 2026, hưởng lương hưu BHXH tự nguyện thay đổi ra sao? — truy cập 2026-04-20. https://nld.com.vn/tu-2026-huong-luong-huu-bhxh-tu-nguyen-thay-doi-ra-sao-19626011508481276.htm
- Thư viện Pháp luật — Mức đóng BHXH tự nguyện năm 2026 — truy cập 2026-04-20. https://thuvienphapluat.vn/phap-luat/bai-viet/muc-dong-bhxh-tu-nguyen-nam-2026-17980.html
Tuyên bố miễn trừ
Bài viết mang tính chất giáo dục. Quy định BHXH thay đổi theo chính sách. Trước khi đăng ký, hãy tham khảo cán bộ BHXH tại UBND phường/xã hoặc trang chính thức BHXH Việt Nam để có hướng dẫn phù hợp với trường hợp cá nhân.
